ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
245
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
لباسها را از تن بيرون مىآورند و لنگى به دور كمر مىبندند . آنگاه به قسمت دوم وارد مىشوند كه خزينهاى بزرگ و پر از آب دارد و زير آن صفحهء بزرگى از مفرغ تعبيه كردهاند به نام « تون » ؛ زيرتون آتش ملايمى روشن است . براى « وضو « 2 » » ساختن ، چند بار غوطهور شدن در اين آب كافى است . اين آب كه به مقدار معينى در اين خزينه است تجديد نمىشود هرچند كه صد نفر پشت سر هم در آن استحمام كنند . علت آن است كه مطابق مقررات اين آب با وجود انباشته شدن از عناصر گوناگون هرگز ناپاك نمىشود . هرگاه چه به دليل حفظ سلامت يا به خاطر كسب لذت بخواهيد به حمام برويد بايد داخل قسمت سوم بشويد ؛ كف اين قسمت از آجر يا سنگ مرمر است كه به كمك لولههاى زيرزمينى از طريق بخار آب گرم مىشود . بلافاصله دلاك به استقبال شما مىآيد و شما حد اقل دو ساعت تمام در اختيار كامل وى قرار مىگيريد . دلاك آب به روى آجر داغ مىپاشد تا قدرى بخار ايجاد شود ؛ اما بههرحال بخارى كه ايجاد مىشود به غلظت بخار حمامهاى معمولى روسى نيست . از آن پس لنگى به روى زمين مىگسترد ، لنگ ديگرى را چنبر مىكند و به صورت بالش درمىآورد و به شما دستور مىدهد كه دراز بكشيد . حالا ديگر رنگ كردن مو شروع مىشود ؛ هر ايرانى ، هم موى سروريش و هم ابروهاى خود را تا سنين كهولت رنگ مىكند . گاه براى آنكه آن را زيباتر سازد و گاه به علت آنكه تصور مىكند با اين كار موى خود را تقويت كرده بهتر حفظ مىكند . بهر تقدير موادى كه در آنجا براى رنگ كردن مو به كار مىبرند ممكن نيست كه براى رشد مو زيانآور باشد ، زيرا طاسى سر بسيار كم است و فقط در اثر بيماريهاى موروث مشاهده مىشود ؛ اما در عوض موى پرپشت و محكم ايرانيان به عنوان يكى از خصايص ملى آنها شهرت دارد . موهائى كه به رنگ سياه درآمده به مردها ظاهر جوان مىدهد ، به حدى كه يك نفر خارجى ممكن است به سهولت در برآورد سن آنها دچار اشتباه شود . اروپائيهاى ساكن ايران نيز موى خود را رنگ مىكنند تا به رسوم و معيارهاى زيبائى آن مملكت پايبندى نشان داده باشند . به منظور رنگ كردن ، مو را سه بار با صابون مىشويند تا از چربى پاك گردد و آنگاه خوب حناى خميرگونه را به آن مىمالند . حنا « 3 » گردى است كه بهترين نوع آن در حوالى يزد مىرويد . آن را در اصفهان جدا و آسيا مىكنند و آنگاه اين كالا وارد بازار مىشود . اين حناى خميرگونه اقلا يك ساعت بايد به روى مو بماند ؛ زنانى كه كار و شغلى ندارند گاه چهار تا شش ساعت آن را به روى مو نگاه مىدارند و بعد آن را با آب نيمگرم مىشويند . موهاى تيره پس از گذاردن حنا خرمائى مىشود درحالىكه موهاى روشن به رنگ قرمز درخشنده درمىآيد ؛ كسانى كه به اين رنگ حنائى علاقه دارند كار ديگرى نبايد انجام دهند . اما اغلب مايلند كه موئى درخشان مانند پر كلاغ داشته باشند و براى اين كار « رنگ » هم به آن مىافزايند و اين گياهى « 4 »
--> ( 2 ) . نويسنده « غسل » را با وضو اشتباه كرده است . - م . ( 3 ) . Lawsonia inermis ( 4 ) . Indigosera